Urticaria

Urticaria eða ofsakláði er húðsjúkdómur sem einkennist af rauðum, upphleyptum útbrotum sem valda miklum kláða. Útbrotin eru oft kringlótt og hverfa sjálfkrafa innan sólarhrings, en ný koma í staðinn. Urticaria getur varað í nokkra daga, en einnig í mánuði og jafnvel ár og er ofsakláðinn þá langvinnur.

Bráða urticaria orsakast oft af ofnæmisviðbrögðum við mat, lyfjum, býflugustungum eða sýkingum. Langvinn urticaria tengist oft ekki þekktum ofnæmisvaldi og getur stafað af sjálfsofnæmi. Greining byggist á sögu, skoðun og stundum blóðrannsóknum eða húðprófum.

Meðferð felst fyrst og fremst í að nota ofnæmislyf (antihistamín) og forðast mögulega áreitisvalda. Við þrálátum einkennum er stundum þörf á öðrum lyfjum, til dæmis bólgueyðandi meðferðum. Góð fræðsla og stuðningur eru mikilvæg fyrir einstaklinga sem eru að fást við langvinnan ofsakláða.

Einkenni

Rauðir eða fölir bólur/blettir í húð sem koma og fara hratt
Mikill kláði þar sem útbrot eru
Hvert útbrot varir venjulega innan 24 klukkustunda
Útbrotin geta sameinast í stærri flekki
Í sumum tilfellum fylgir bjúgur í vörum, augum eða hálsi (angioedema)

Greining

Tímalengd kláðans er metin
Í bráðum tilfellum er skoðað möguleg tengsl við fæðu, lyf, bit, kulda og fleira
Í langvinnum urticaria getur þurft blóðrannsóknir eða ofnæmispróf
Algengt að ekki finnist nákvæm orsök

Meðferð

Antihistamín eru fyrsta val (t.d. cetirizín, loratadín)
Stundum þarf hærri skammta en venjulega (undir lækniseftirliti)
Í alvarlegum tilfellum: barksterar í stuttan tíma
Ef urticaria er langvinn og þrálát er metið hvort meðferð með ómalsizumab (Xolair) eða öðrum sérhæfðum lyfjum sé þörf
Forðast þekkt áreiti eins og ákveðna fæðu, hita/kulda, lyf, þrýsting á húð eða streitu

Góð ráð

Forðast klór og sterkar sápur
Klæðast lausum, mjúkum fötum – ekki of heitfengum eða þröngum
Forðast heit böð og hitabreytingar, því þau geta aukið einkenni
Halda dagbók yfir mat, lyf og aðstæður sem kunna að tengjast köstunum
Ef einkenni eru langvarandi eða versna er rétt að leita til læknis eða ofnæmissérfræðings

Helstu afbrigði urticaria

Nokkur mismunandi afbrigði eru af urticaria (ofsakláða). Þau eru flokkuð út frá orsökum, tímalengd og því hvernig þau birtast í húðinni.

Bráð urticaria (acute urticaria)

Varir í minna en 6 vikur

Oft tengt ofnæmisviðbrögðum (t.d. við mat, lyfjum, skordýrabitum)
Algengt hjá börnum eftir sýkingar
Langvinn urticaria (chronic urticaria)
Varir í meira en 6 vikur
Orsökin er oft óþekkt
Skiptist í:
- Sjálfkrafa urticaria (ekki áreitisbundin, algengust).
- Áreitisbundin urticaria (koma vegna utanaðkomandi áhrifa)

Áreitisbundnar gerðir (physical urticaria)

Kuldaurticaria

Útbrot koma eftir snertingu við kalt loft, vatn eða efni
Getur valdið alvarlegum viðbrögðum, til dæmis í köldu baði

Hitauurticaria

Útbrot koma eftir hiti eða svita, til dæmis eftir sturtu eða líkamsrækt

Sólurticaria

Sjaldgæft. Útbrot koma eftir sólarljós eða UV-geisla

Þrýstingsurticaria (delayed pressure urticaria)

Útbrot og bjúgur koma nokkrum klukkustundum eftir þrýsting á húðina
- Til dæmis eftir bakpokaól, belti eða þröng föt

Cholinergic urticaria

Smá exemlík útbrot sem koma við áreynslu, hita, streitu eða tilfinningasveiflur
Algengt hjá ungu fólki

Titringsurticaria (vibratory urticaria)

Sjaldgæft. Viðbrögð koma eftir titring eða hristing, til dæmis með vélum